Instytut - nazwa różnego typu instytucji, przede wszystkim naukowo-badawczych i dydaktycznych, jak również jednego z rodzajów zgromadzeń zakonnych.

Instytut może być określeniem samodzielnej instytucji badawczej lub występuje jako niesamodzielna jednostka w strukturze szkoły wyższej większa od katedry a mniejsza od wydziału. Największy zbiór samodzielnych instytutów naukowych w Polsce należy do sieci Polskiej Akademii Nauk. Drugą największą grupę samodzielnych instytutów naukowych stanowią tzw. instytuty resortowe - podporządkowane bezpośrednio określonym ministerstwom.

Przy wielu uczelniach w Polsce istnieją też instytuty afiliowane (nie będące formalnie częścią uczelni, ale powiązane z nią personalnie lub finansowo) oraz instytuty międzywydziałowe, które są samodzielnymi jednostkami realizującymi badania i kształcenie wymagające wiedzy interdyscyplinarnej.

Oprócz tego w Polsce przybywa coraz więcej niepaństwowych instytutów działających jako instytucje publiczne lub całkowicie prywatne, które nie są powiązane z uczelniami, PAN ani ministerstwami.

Przykłady instytutów jako jednostek wydziałowych uczelni wyższych:

• Instytut Filologii Angielskiej przy Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
• Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Przykłady instytutów niepaństwowych:

• Europejski Instytut Literacki WYSPA w Gorzowie Wlkp.
• Instytut Bałtycki w Gdańsku
• Instytut Zachodni w Poznaniu
• Instytut Śląski
• Instytut Mazurski
• Żydowski Instytut Historyczny

Inne:

• Instytut Techniki Budowlanej
• Instytut Logistyki i Magazynowania w Poznaniu
• Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN
• Instytut Technologii Eksploatacji
• Instytut Elektrotechniki
• Morski Instytut Rybacki w Gdyni