Ten artykuł dotyczy Marii z Nazaretu tytułowanej Madonną. Zobacz też: inne określenia.

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Jerzy Siemiginowski, Matka Boska z Dzieciątkiem, 1685

Maria z Nazaretu, Miriam, Maryja (aram. מרים Marjam; gr. Μαριάμ, Μαρία María; arab. العربية Marjam) – matka Jezusa Chrystusa, czczona w wielu wyznaniach chrześcijańskich i islamie. Wszystkie imiona są obocznymi formami używanego w Polsce imienia Maria, które używane jest najczęściej; tytuły Matka Boża, Najświętsza Maryja Panna, Madonna używane są przez wyznawców, głównie w katolicyzmie.

edytuj Maria w Biblii

Maria, matka Jezusa Chrystusa pochodziła z plemienia Judy, była potomkinią Dawida. Ojcem Marii był Heli (według innych św. Joachim), a matką św. Anna.

(Ewangelista Łukasz podaje, że potomkiem Helego był Józef, jednak Cyclopædia M'Clintocka i Stronga, wyd. z 1881 roku, tom III, strona 774 wyjaśnia:

"W konstruowaniu ich tabel genealogicznych jest powszechnie wiadome, że Żydzi uznawali wszystkich przez mężczyzn, odrzucając, imię córki i uznając męża córki jako syna, gdy krew dziadka przechodziła do wnuka przez córkę."

Jeśli tradycja przekazuje prawdziwe dane to Anna, żona Helego (Joachima), miała być siostrą Elżbiety, matki Jana Chrzciciela, czyli zgodnie z tą tradycją Maria była siostrzenicą Elżbiety. Niektórzy uważają, że siostrą Marii była też Salome, żona Zebedeusza, której dwaj synowie, Jakub i Jan, byli uczniami Jezusa.

edytuj Maria w Koranie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Maria w islamie.

Według Koranu Maria była dobra, prawa i posłuszna Bogu (Allachowi). Podobnie jak Biblia, Koran uznaje, że Maria urodziła Jezusa, będąc dziewicą.^{potrzebne źródło}

W islamie Maria otaczana jest wielką czcią jako jedna z czterech wzorcowych kobiet.

edytuj Maria w tradycji

Matka Boska Częstochowska, XV w

Niektórzy bibliści chrześcijańscy do Maryi odnoszą rodowód Jezusa podawany przez ewangelistów i zgodnie z nim uważają, że pochodziła z rodu dawidowego. Według dawnej tradycji, przekazanej przez apokryficzną Ewangelię Jakuba, rodzicami Marii byli Joachim i Anna. Zgodnie z tym samym źródłem, Maryja została ofiarowana w świątyni w wieku trzech lat (Ofiarowanie Najświętszej Marii Panny). Według Ewangelii Łukasza Maryja mieszkała w mieście galilejskim Nazaret razem z poślubionym jej cieślą Józefem. Tam nastąpiło Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny i poczęcie za sprawą Ducha Świętego (Łk 1,26-38). Wkrótce potem nawiedziła dom kapłana Zachariasza i jego żony, Elżbiety, rodziców Jana Chrzciciela. Podczas tych odwiedzin Elżbieta wygłosiła proroctwo o Dziecku Maryi. Maryja miała w jej domu wypowiedzieć/zaśpiewać hymn (Magnificat).

Zgodnie z Ewangelią Mateusza kiedy mąż Maryi uświadomił sobie, że spodziewa się ona dziecka, zamierzał ją oddalić, ale za namową anioła nie uczynił tego (Mt 1,19-25). Narodziny Jezusa w Betlejem Łukasz Ewangelista tłumaczy brakiem miejsca w Jerozolimie. Tam powiła Jezusa w żłobie, a anioł, okoliczni pasterze i mędrcy ze Wschodu mieli oddać im cześć. Następnie król na rzymskiej prowincji Izrael - Herod - dowiedziawszy o się o Narodzinach zapowiedzianego przez Pisma Króla Żydowskiego, wydał dekret o spisie ludności i wymordowaniu nowonarodzonych dzieci. Mord ten nazwano Rzezią Niewiniątek. To zmusiło Świętą Rodzinę do podróży do Egiptu. Później, po powrocie do Izraela Maryja, miała towarzyszyć Jezusowi jako dziecku, podczas ofiarowania w świątyni, któremu podlegał jako pierworodny syn zgodnie z prawem żydowskim.

edytuj Tytuły

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Matka Boża, Najświętsza Maryja Panna.

Jednym z najważniejszych tytułów Marii jest Matka Boża znany również pod nazwami Boża Rodzicielka i Bogurodzica (gr. Θεοτόκος, Theotokos). Jest on związany z dogmatem, ogłoszonym na soborze efeskim (431), który zakończył spór dotyczący natury Chrystusa i w konsekwencji prawa Maryi do nazywania ją Matką Boga (wbrew nestorianom, którzy uważali, że przysługuje jej tylko tytuł Matka Chrystusa, jako że Syn Boży był zrodzony przed utworzeniem świata).

Drugim oficjalnym tytułem Marii jest Najświętsza Maryja Panna używany przede wszystkim w kościele katolickim, ale również i innych, m.in. prawosławnych i mariawickich.

edytuj Dziewictwo Marii

edytuj Dziewictwo Marii w Biblii

Zgodnie z treścią Biblii Maria pozostała dziewicą do urodzenia Jezusa. Ewangelia według Mateusza 1,25 podaje (mówiąc o Józefie):

lecz nie zbliżał się do Niej, aż porodziła Syna, któremu nadał imię Jezus. (Biblia Tysiąclecia, wydanie IV)

Ale nie obcował z nią, dopóki nie powiła syna, i nadał mu imię Jezus. (Biblia Warszawska)

And knew her not till she had brought forth her firstborn son: and he called his name JESUS (Biblia Króla Jakuba)

nie współżył z nią (Współczesny Przekład).

Niektórzy chrześcijanie twierdzą, że dowodzi to, iż po narodzeniu Jezusa nie pozostała ona dziewicą.

Biblia (Ew. Mateusza 13, 55 i 56) wspomina o rodzeństwie Jezusa używając terminów greckich 'adelphai' i 'adelphoi'. W starożytnej grece dalszych krewnych określano słowem 'syngenon', choć opinie na temat znaczenia słów 'adelphai' i 'adelphoi' są podzielone.

New Catholic Encyclopedia podaje:

"Za czasów ewangelisty oznaczały one w greckojęzycznym świecie rodzonego brata i rodzoną siostrę i tak je rozumiał grecki czytelnik. Na fakt ten zwrócił uwagę pod koniec IV wieku w nieistniejącej już rozprawie Helwidiusz, żeby przez przypisanie Marii innych dzieci oprócz Jezusa uczynić ją wzorem dla matek licznych rodzin. Święty Hieronim kierując się tradycyjną wiarą Kościoła w nieustające dziewictwo Marii, napisał przeciwko Helwidiuszowi traktat zawierający wyjaśnienie, które do tej pory cieszy się popularnością wśród uczonych katolickich".

Przypisywanie słowu "adelphoi" ("adelphai") jedynie znaczenia najbliższego rodzeństwa nie wydaje się zgodne np. z wersetem 1Kor 9,5 "Czyż nie wolno nam brać z sobą niewiasty-siostry, podobnie jak to czynią pozostali apostołowie oraz bracia Pańscy i Kefas?", gdzie w określeniu niewykluczającym żony (niewiasty-siostry) występuje słowo "αδελφην". W związku z tym, że, uważaną za najstarszą, Ewangelię Marka datuje się na lata 60.-70., zaś cytowany tu Pierwszy List do Koryntian powstał najprawdopodobniej pomiędzy 56 a 57 rokiem, wydaje się, iż słowo "adelphoi" ("adelphai") nie mogło mieć już wtedy (o ile wcześniej miało) znaczenia określającego jedynie brata rodzonego. W innym przypadku św. Paweł zapewne nie używałby go w tak niejednoznaczny sposób w swoim liście. Oprócz tego greckie przekłady ksiąg Starego Testamentu zawierają liczne inne przykłady użycia słów z tej grupy na określenie krewnych dalszych niż rodzony brat i rodzona siostra.

edytuj Dziewictwo Marii w tradycji

Dziewictwo Maryi przed narodzeniem Jezusa głosi m.in. Ewangelia Mateusza: "Józef ...nie zaznał jej, aż do urodzenia syna." (Mt 1,25). Chociaż Biblia nie mówi wprost o zachowaniu dziewictwa po urodzeniu Jezusa wczesna tradycja stanowi o zachowaniu dziewictwa podczas porodu Jezusa a także później, przez całe życie ziemskie, mimo że w Biblii wspominani są bracia i siostry Jezusa (tłumaczone jest to tym, że w tradycji żydowskiej "brat, siostra" znaczyć ma też "kuzyn, kuzynka").

edytuj Argumenty św. Tomasza z Akwinu

W "Sumie teologicznej" (3 q. 28 a. 3.) św. Tomasz z Akwinu podał argumenty teologiczne przemawiające za dziewictwem Maryi. Według niego nieuznawanie pełnego dziewictwa Maryi pociąga za sobą następujące konsekwencje:

1. "Uwłaczałoby to Chrystusowi, gdyby On, Jednorodzony Syn Ojca, nie był jedynym Synem Maryi jako najdoskonalszy jej Owoc".

2. "Błąd ten wyrządza krzywdę Duchowi Świętemu, którego przybytkiem było to dziewicze łono, w którym ukształtowało się ciało Chrystusa; nie godziło się, żeby później zostało ono znieważone przez współżycie z mężem".

3. "Uwłaczałoby to godności i świętości Matki Bożej. Okazałaby się ona największą niewdzięcznicą, gdyby nie zadowoliła się takim Synem i gdyby zdecydowała się utracić przez współżycie małżeńskie to dziewictwo, które zostało w niej cudownie zachowane".

4. "Byłoby to przypisywaniem Józefowi wielkiej zuchwałości, gdyby usiłował sprofanować tę, o której od anioła wiedział, że z Ducha Świętego poczęła Boga"

edytuj Niepokalane Poczęcie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny.

Spory teologiczne na temat, czy Maryja była wolna od grzechu pierworodnego toczyły się od III wieku; protestantyzm stanowczo odrzuca niepokalane poczęcie, w prawosławiu teza ta uchodzi za opinię teologiczną, natomiast w katolicyzmie stanowi dogmat, ogłoszony w 1854 roku.

edytuj Kult Maryi

Zobacz więcej w osobnym artykule: kult maryjny.

Giovanni A. Boltraffio, Madonna Litta, 1491

Pobożność katolicka przypisuje Maryi także inne tytuły, jak: Orędowniczka, Współodkupicielka, Królowa niebios. Niektóre z nich wiążą się z udziałem w dziele zbawienia: Matka Pięknej Miłości, Matka Boska Bolesna, Matka Boska Królowa Apostołów, Matka Kościoła.

Ponadto wiele tytułów wiąże się z patronatem Maryi nad określonymi dziedzinami (Matka Boska Królowa Polski, Matka Boska Zielna, Matka Boska Siewna), z formami kultu (Matka Boska Różańcowa, Matka Boska Szkaplerzna, Matka Boska Gromniczna), z objawieniami i wizerunkami (Matka Boska Częstochowska, Matka Boska Ostrobramska, Matka Boska Kalwaryjska, Matka Boska Wysocicka, Matka Boska Fatimska, Matka Boska z Lourdes).

edytuj Kult Matki Boskiej a kult Bogini Matki

Kult ten jest niekiedy krytykowany, głównie w niektórych kręgach fundamentalistów protestanckich, jako dotyczący, według krytykujących, tylko samego kultu matki i jako zbyt mocno spokrewniony z kultem Bogini Matki z Dzieckiem, występującym już w starożytnym Babilonie (co wg rastafarian ma biblijne znaczenie). Kult Bogini Matki był w Babilonie przedstawiany poprzez postać dziecka w objęciach matki. Był on też wyznawany w starożytnym Egipcie (Izyda i Horus) i również przedstawiany w ten sposób. Jego średniowieczną genezę i rosnącą popularność na ziemiach słowiańskich powszechnie upatruje się natomiast w zastałym na owych terenach, pierwotnym kultem Mokoszy.

edytuj Ikonografia

   

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Matka Boska

Maryja przedstawiana jest na obrazach jako:

• młoda dziewczyna z dzieciątkiem w ręku (niekiedy u jej boku występuje także Józef – jej mąż);
• orantka – kobieta modląca się z podniesionymi rękami (częsty motyw ikon wschodnich);
• Pietà – opłakująca Jezusa, trzymając na kolanach jego ciało po śmierci na krzyżu;

edytuj Zobacz też

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Litanii Loretańskiej

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Litanii do Matki Boskiej Nieustającej Pomocy

• kult maryjny
• Jasna Góra
• Maksymilian Maria Kolbe
• mariologia
• sanktuaria maryjne
• święta maryjne
• Zdrowaś Maryjo

edytuj Linki zewnętrzne

• Jacek Salij OP Matka Boża Niewierzących
• Jacek Salij OP Maryja zawsze Dziewica
• Jan Paweł II Mariologia św. Ludwika Marii Grignion de Montforta
• Włodzimierz Zatorski OB Maryja — przewodniczka (1)
• Jan Lewandowski Czy według Nowego Testamentu Maria nie była Dziewicą?